Στυλιανή “Ανή” Χρόνη, Επίκουρη Καθηγήτρια στη Συμβουλευτική Ψυχολογίας Αθλητισμού και Άσκησης Τ.Ε.Φ.Α.Α., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
Η ψυχολογία κάθε ανθρώπου έχει ως θεμέλιο το ότι η νόηση και συναίσθησή μας πατούν πάνω σε μια απόφαση (συχνά μη-συνειδητοποιημένη) για το πως επιλέγουμε να βλέπουμε τον κόσμο μας και τον εαυτό μας καθημερινά.
Η ψυχολογία απόδοσης ξεκινά με το πως και το τι σκέπτεται για τον εαυτό του ο αθλητής σε καθημερινή βάση, ώστε το μυαλό να συμβαδίζει με το σώμα στα υψηλά επίπεδα απαιτήσεων για απόδοση. Το ζητούμενο από τον προπονητή της Hellas Alpine Ski Team όταν με κάλεσε τον Οκώβριο 2012 να συνεργαστούμε ήταν: κάθε μέλος της ομάδας να είναι εξίσου δυνατό γνωστικά και συναισθηματικά όπως θα είναι σωματικά και τεχνικά. Εδώ και αρκετό καιρό τα παιδιά δουλεύουν τη φυσική κατάσταση και τεχνική τους, όμως αν ο τρόπος σκέψης τους δεν δουλευτεί ώστε να είναι εξίσου δυνατός και ταυτόχρονα κατάλληλος για το εγχείρημα, δεν θα μπορέσουν οι αθλητές, αθλήτριες να βγάλουν στους αγώνες το σκι που ξέρουν να κάνουν.
Θα έχουν κάποιους τερματισμούς, κάποια αποτελέσματα, αλλά δύσκολα να πιάσουν το 100% τους και μάλιστα σταθερά, γιατί ένα αδύναμο, ένα μπερδεμένο, σκορπισμένο μυαλό δεν μπορεί στηρίξει τον αθλητή σε πιεστικές καταστάσεις απόδοσης. Συνεπώς το όποιο αποτέλεσμα σε αγώνα θα είναι σε μεγάλο βαθμό θέμα τύχης. Τα παιδιά της Hellas Alpine Ski Team έχουν υπέρμετρη διάθεση να μάθουν, να αλλάξουν ότι δε δουλεύει καλά και δε στηρίζει αποτελεσματικά την προσπάθεια να γίνουν οι καλύτεροι!
Το βασικό περίγραμμα της δουλειάς μου λοιπόν στη συνεργασία μου με τους αθλητές της Hellas Alpine Ski Team είναι απλό και συγκεκριμένο:
Ξεκινώντας με την προετοιμασία των αθλητών, θα πρέπει να είναι αποτελεσματική κάθε προπόνησή τους. Συνεπώς, η κάθε μέρα στην πίστα έχει συγκεκριμένο σκοπό, στόχο προς επίτευξη και όχι έτσι απλά “πάμε βουνό για προπόνηση”. Θα ξέρουν τι πάνε να κάνουν κάθε μέρα, σε κάθε διαδρομή που τρέχουν και ο καθένας τους θα έχει τον δικό του/της προσωπικό λόγο/στόχο.
Τότε οι αθλητές δεσμεύονται ακόμη περισσότερο στην προσπάθεια, στην ένταση της προσπάθειας και στη διάρκεια αυτής. Στο σημείο αυτό θέλω επίσης τα παιδιά να είναι ξεκάθαρα με τον εαυτό τους αναφορικά στο γιατί κάνουν αγωνιστικό σκι, γιατί είναι μέλη της εθνικής ομάδας (μπορεί να τους επέλεξαν λόγω βαθμών FIS αλλά δεν είναι υποχρεωτικό να “υπομείνουν” τη διαδικασία για να παραμείνουν), ποιά τα κίνητρα τους και ποιοί οι λόγοι για όλη αυτή την επίπονη διαδικασία; Αυτά τα κίνητρα είναι που θα τους κρατήσουν δυνατούς, μαχητικούς στις δύσκολες μέρες που θα βρεθούν στο δρόμο τους και θέλω να είναι πολύ ξεκάθαρα στο μυαλό τους, στην επιφάνεια αυτού και όχι παραχωμένα κάπου στο βάθος της υπόστασής τους ως αθλητές της Hellas Alpine Ski Team .
Θέλω να μάθουν να βλέπουν το άγχος του αγώνα από μια άλλη σκοπιά: ως ετοιμότητα, ως ενεργοποίηση, ως ένδειξη ότι τους νοιάζει αυτό που κάνουν και να ξεφύγουν από εκείνη τη μίζερη άποψη ότι το άγχος είναι κακό. Κακό είναι μόνον όταν το αντιλαμβανόμαστε έτσι, τότε μας καβαλάει κι έχουμε μεγιστοποίηση των συμπτωμάτων του (π.χ., γνωστική αμφισβήτηση, τρέμουλο, ταχυπαλμία, έως και υπνηλία, κα.) και κατά συνέπεια αρνητική επίδραση αυτού στην απόδοση μέσα στις πόρτες. Δουλεύοντας προς την κατεύθυνση αυτή, οι αθλητές θα μειώσουν, ή καλύτερα, θα ξέρουν να χειρίζονται τους όποιους στρεσογόνους παράγοντες, όπως για παράδειγμα την πίεση από τις δικές τους προσδοκίες απόδοσης αλλά και τρίτων (π.χ., γονείς, σύλλογο, προπονητές, ΕΟΧ, άλλα σημαντικά πρόσωπα, ΜΜΕ). Θα ξεκινούν τη μέρα τους με όλα τα “πρέπει” να κλειδώνονται στο βανάκι της ομάδας στο παρκινγκ της πίστας.
Ξεκινώντας για τα λιφτ θα κουβαλούν τον εαυτό τους, τον εξοπλισμό τους και την “τρέλα τους να γουστάρουν τον αγώνα και το δυνατό σκι που θα βγάλουν μέσα στις πόρτες”. Ειδικά τα “δικά τους πρέπει καθώς και των σημαντικών ανθρώπων τους” δημιουργούν περιττό έως κακό βάρος, οπότε είναι σαν να μπαίνει να τρέξει ο αθλητής, αθλήτρια τον αγώνα κουβαλώντας τα μπουφάν όλης της ομάδας στην πλάτη του/της. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το επόμενο σημαντικό στοιχείο της “καλής ψυχολογίας” τους που αφορά στην αυτοπεποίθηση.
Πιο συγκεκριμένα, οι αθλητές θα γνωρίζουν τις πηγές αυτοπεποίθησης τους, δηλαδή τους λόγους για τους οποίους πιστεύουν στον εαυτό τους ως αθλητές χιονοδρομίας αλλά και ως άνθρωποι και θα τους έχουν μαζί τους κάθε στιγμή που χρειάζονται μια τονωτική ένεση. Θέλω να ξέρουν καλά ποιοι είναι και τι μπορούν να κάνουν. Θέλω να πιστεύουν στον εαυτό τους ανεξάρτητα από την έκβαση του αγώνα. Αν 1 ή 5 αγώνες δεν πάνε καλά, αυτό δεν θα πρέπει να αλλάζει την αξία τους και τα πιστεύω για τον εαυτό τους. Αν ο αθλητής, αθλήτρια αφήνει κάθε αποτέλεσμα αγώνα που δεν πήγε καλά να επηρεάζει αρνητικά τα πιστεύω για τον εαυτό του/της, τότε το βάρος που φορτώνεται γίνεται δυσβάσταχτο. Πέντε αγώνες που δεν έδωσαν αποτελέσμα σημαίνει πολύ απλά πως κάτι δεν έχει εκτελεστεί σωστά, τίποτε παραπάνω. Όσες χαρές και λύπες κι αν κρύβει ο αθλητισμός στο τέλος της μέρας, η μέρα κατά τη διάκρειά της θέλει στείρα λογική και καθόλου συναίσθημα. Είναι κακός σύμβουλος ο συναισθηματισμός στα μάτια του αθλητή, αθλήτριας (όπως και στου προπονητή, στου γονέα, στου αρχηγού αποστολής, κλπ.) όταν αξιολογεί την απόδοση μέσα στη διαδρομή. Μόνο δεδομένα χρειάζονται: “Τί πήγε καλά; Τί δεν πήγε; Τί χρειάζεται να αλλάξει στην επόμενη διαδρομή, στον επόμενο αγώνα;”
Όσον αφορά στον αγώνα, εκεί θέλω να ξέρουν ότι αγώνας και προπόνηση είναι 2 διαφορετικές καταστάσεις, 2 διαφορετικά βιώματα και απαιτούν 2 διαφορετικά μυαλά, 2 διαφορετικούς τρόπους σκέψης. Στην προπόνηση δουλεύεις και στον αγώνα παίζεις! Στην προπόνηση αμφισβητείς για να βελτιωθείς και στον αγώνα εμπιστεύεσαι για να εκτελέσεις αυτά που έχεις μάθει! Κάθε διαδρομή είναι ένα αυτοτελές επεισόδιο. Γίνεται η εκτίμηση αυτής μετά τον τερματισμό και τελειώνει εκεί η διαδρομή. Περνάμε άμεσα στο “εδώ και τώρα”, όπου η επομένη διαδρομή είναι καινούργια, φρέσκια! Το καθάρισμα, φρεσκάρισμα του μυαλού ξεκινά αμέσως μετά τη σύντομη συνάντηση με τον προπονητή, παίρνοντας το λιφτ ο αθλητής, αθλήτρια για να ανέβει στην εκκίνηση για την επόμενη αναγνώριση. Δεν “σέρνουμε” μαζί μας προηγούμενες τελειωμένες “κακές” διαδρομές. Ζούμε στο “εδώ και τώρα”, όχι στο πριν, ούτε στο μετά.
Τα παιδιά της εθνικής ομάδας δουλεύουν σκληρά το μυαλό και το σώμα τους εδώ και καιρό. Ότι αποτελέσματα και να φέρουν, ότι βαθμούς και να κάνουν, έχουν πετύχει το στοίχημα: Έχουν ανταποκριθεί δυναμικά και αποτελεσματικά σε όλες τις απαιτήσεις της προετοιμασίας με όλες τις δυσκολίες της Ελλάδας του σήμερα, έχουν βελτιωθεί στο σκι τους ήδη και στη δύναμη του μυαλού τους, έχουν προχωρήσει μπροστά ως άνθρωποι! Καλό θα ήταν να διαγράφει η λέξη αποτυχία από το λεξιλόγιο όλων! Και των ίδιων των παιδιών αλλά και όσων θέλουν να λένε πως στέκονται “πραγματικά” δίπλα τους. Η λογική πίσω από αυτό το τρικ είναι απλή: “Αν δεν έχεις στο λεκτικό ρεπερτόριο σου τη λέξη ‘αποτυχία’, πολύ απλά δεν μπορείς να τη βιώσεις”.
Δεν λέω κλείστε τα μάτια στην καθημερινή πραγματικότητα των θέσεων κατάταξης ή των βαθμών FIS, απλά λέω δείτε με μάτια και εκφραστείτε με λόγια που θα βοηθήσουν τα παιδιά να προχωρήσουν προς το όνειρό τους κι όχι που θα τα χαντακώσουν. Αυτό είναι επιλογή του καθενός που εκτιμά αυθεντικά τους αθλητές και αθλήτριες της Hellas Alpine Ski Team και επιλέγει να τους/τις στηρίξει ουσιαστικά.
